Afganistan'da Taliban yönetimi ülkede uygulanacak yeni ceza usullerini açıkladı. Düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statü temelinde farklı şekilde uygulanacağını ortaya koyuyor.
KÖLELİK GERİ GELİYOR
Düzenlemenin bütünü tepki çekerken, en öne çıkan başlık kölelikle ilgili. Kölelik ceza hukuku çerçevesinde açıkça yer alırken metinde birçok kez “efendi” ve “köle” kavramları kullanılıyor. Kölenin cezalandırılma yetkisinin “efendisine” bırakıldığı belirtiliyor.
ÜLKEYİ DÖRT SINIFA AYIRDILAR
Ülkeyi sosyal sınıflara bölen Taliban, toplumun dört sınıfa ayrıldığını belirtiyor. Bunlar; din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Yasaya göre, cezanın türü ve şiddeti kişinin sosyal statüsüne bağlı olacak. Örneğin, bir suç "din alimi" tarafından işlenirse, sadece uyarı verilecek. Seçkinler için, mahkemeye çağrı ve uyarı öngörülürken, orta sınıf için, hapis cezası olacağı belirtiliyor. Ancak alt sınıf için, hapis cezasının yanında bedensel cezaların da uygulanacağı öne sürülüyor.
ÖLÜM CEZASI
Yeni ceza kanunları Taliban mahkemelerine, muhalifler ve eleştirmenler hakkında ölüm cezası kararı verme yetkisi tanıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın ancak öldürülmeleriyle ortadan kaldırılabileceği savunuluyor.
- Düzenlemelerde öne çıkan bir diğer başlık ise bireylere cezalandırma yetkisi verilmesi oldu. Taliban, vatandaşların “günah” işlendiğine tanık olmaları halinde kişileri doğrudan cezalandırabilmesine izin veriyor.
- Yeni yasalarla birlikte kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklanıyor. Ayrıca ülkede dans etmek ve dans edenleri izlemek de suç sayılıyor.
- "Ahlaksızlık yerlerinin" yıkılmasına yönelik hüküm getirilirken, bu yerlerin nereler olduğu net şekilde tanımlanmadı. Bu belirsizliğin keyfi uygulamalara yol açabileceği ifade ediliyor.
- Ceza yasalarında dikkat çeken bir diğer düzenleme ise şiddetle ilgili. Kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına yol açmadığı sürece şiddet serbest bırakılırken, çocuk istismarı ve çocuklara yönelik şiddet de cezasız kalıyor.
- Bir maddeye göre, bir babanın 10 yaşındaki oğlunu namazı ihmal etmek gibi gerekçelerle cezalandırabileceği belirtiliyor. Ayrıca akrabalık bağı bulunmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç kapsamına alınıyor.
- Taliban, esas aldığı Hanefi mezhebine göre mezhep değiştirenleri kafir olarak nitelendiriyor. Buna göre mezhebini terk eden kişilerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı ifade ediliyor.
Mevcut düzenlemelerin uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkelerini ihlal ettiği yönünde eleştiriler bulunsa da Taliban, 2021’de ABD’nin ülkeden çekilmesinin ardından kontrolü ele geçirdiği Afganistan’da bu tür uygulamaları hayata geçirmeyi sürdürüyor.
