Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 sabahı saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yumarak Türk milletini ve tüm dünyayı derin bir yasa boğdu.
Hayatının son anlarına kadar milletinin ve devletinin bağımsızlık davasından kopmayan Gazi, ardında en büyük eseri olan Cumhuriyeti ve yarım kalmayacak bir bağımsızlık mücadelesini emanet bıraktı.
29 EKİM VE KULELİ ÖĞRENCİLERİ
Ağırlaşan hastalığı nedeniyle Atatürk, en büyük arzularından biri olan Cumhuriyet'in 15. yaş gününde Ankara'daki resmi törenlere katılamamış ve Dolmabahçe Sarayı'nda istirahate çekilmişti. Ancak o gün umulmadık, tarihi bir an yaşandı.
Cumhuriyet Bayramı kutlamalarından dönen Kuleli Askeri Lisesi öğrencilerini taşıyan vapur, Dolmabahçe önlerinde durarak marşlar eşliğinde "Atamızı görmek istiyoruz!" tezahüratlarına başladı.
Gençlerin sesini duyan Gazi, yanındakilerin yardımıyla pencere kenarına konulan bir koltuğa geçerek öğrencileri son kez selamladı ve gözyaşlarına hakim olamadı. Onun orduya yazdığı son bayram mesajı ise aynı gün Ankara Hipodromu'nda Başbakan Celal Bayar tarafından okundu.
SON NEFESE KADAR SÜREN 'ŞAHSİ MESELE': HATAY
Gazi Paşa, yatağa düştüğü ağır hastalığına rağmen Misak-ı Milli hedefleri doğrultusunda mücadele etmeye devam etti. Özellikle "Şahsi meselem" dediği Hatay'ın ana vatana katılması, onun için vazgeçilmez bir hedefti.
Kendisi Hatay'ın kesin olarak Türkiye'ye katıldığını göremese de ardında bıraktığı Cumhuriyet kadroları bu mücadeleyi yarım bırakmadı. Hatay, ölümünden yalnızca yedi ay sonra, 1939'da Türkiye’ye katıldı.
İKİNCİ KOMA VE GİDEREK AĞIRLAŞAN TABLO
7 Kasım 1938'de Atatürk'ün karnından sekiz litre sıvı alındı. 7 Kasım'ı 8 Kasım'a bağlayan gece etrafındakileri tanımakta zorlanıyor, uyuyamamaktan şikayet ediyordu.
Sabaha karşı saat 02.10'da uyanıp görevli Rıdvan'dan art arda sigara istedi. "Beni gezdir... Beni sağ tarafıma yatır... Ört, ört..." diyerek bitkin halde talimatlar veriyordu. Saat 06.00'da uyandığında ise denizde duyduğu bir motor sesini sorarak tekrar uykuya daldı.
8 Kasım akşamı ise sağlık durumu yeniden ağırlaştı. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak'ın Atatürk'ten Hatıralar adlı eserinde aktardığına göre, saat 18.55'te fenalaşan Atatürk, doktorların müdahalesi sırasında birkaç kez saati sordu.
DURUMU AĞIRLAŞTI
9 Kasım Çarşamba sabahı Atatürk’te adale kasılmaları, istenç dışı hareketler ve inlemeler baş gösterdi. Öğle saatlerinde, 11.00 ve 13.10'da kendisine kısa sürelerle oksijen verildi.
Başbakan Celal Bayar ve Dr. Asım İsmail Arar saraya gelerek durumu yakından takip etti. Akşama doğru gözbebekleri ışığa tepki verse de taban refleksleri tamamen kayboldu ve nefes borusundan hırıltılar işitilmeye başlandı.
Başucundaki doktorlar müşahede defterine tıpta "can çekişme" anlamına gelen "Agoni" notunu düştüler. Aynı gün saat 20.00'de yayımlanan resmî tebliğde durumun geri dönülmezliği şu ifadelerle halka duyuruldu: "Umumî ahval vahamete doğru seyretmektedir".
10 KASIM SABAHI
10 Kasım sabahına girilirken yatak odasında hüzünlü ve telaşlı bir atmosfer hakimdi. Yakın dostları Kılıç Ali ve Hasan Rıza Soyak’ın hatıratlarına göre o sabah odaya girildiğinde Atatürk yatağın ortasında oturmuş, iki elini yanlarına dayamış, mütemadiyen öğürüyor ve "Allah kahretsin" diye söyleniyordu. Görevlilerin tuttuğu tasa koyu kahverengi pıhtılaşmış kan çıkarıyordu.
Tuvalet masasındaki saati tam seçemeyerek Hasan Rıza Soyak'a sordu:
- Saat kaç?
- Yedi efendim.
Sorusunu birkaç kez tekrarladıktan sonra biraz sükunet bulunca yatağa yatırıldı. Soyak'ın "Biraz rahat ettiniz değil mi efendim?" sorusuna kısaca "Evet" yanıtını verdi. Hemen ardından arkadan yanaşan Dr. Neşet Ömer İrdelp, dilini çıkarmasını rica etti.
Söyleneni artık tam kavrayamayan Atatürk, dilini yarıya kadar çıkarıp tekrar tamamen içeri çekti. Başını biraz sağa çevirerek Dr. İrdelp’e dikkatle baktı ve son sözünü söyledi:
- Aleykümselam.
VEFATIN İLANI VE RESMİ TEBLİĞ
Bu sözlerin ardından, saat 09.05'te Gazi Mustafa Kemal hayata gözlerini kapattı. Aynı gün hükümetin yayımladığı resmi tebliğde acı haber tüm ülkeye ve dünyaya şu sözlerle ilan edildi: "Müdavi ve müşavir tabiplerinin neşredilen son raporu Atatürk'ün dünyaya gözlerini kapadığını bildirmektedir. Bu acı hadise ile Türk vatanı büyük yapıcısını, Türk milleti ulu şefini, insanlık büyük evladını kaybetti".
Tebliğde de vurgulandığı gibi, "Ölmez olan onun büyük eseri Cumhuriyet Türkiyesidir".
Ruhu şad olsun. Atamızın izinden mücadelesini tamamlayanlara ve emanetine sonsuza dek sahip çıkanlara minnetle...
